Bon Senioralny wchodzi w życie. Przed gminami miesiące intensywnych przygotowań

Bon Senioralny przestaje być jedynie zapowiedzią. Po podpisaniu ustawy przez Prezydenta RP samorządy rozpoczynają przygotowania do wdrożenia nowego systemu wsparcia osób starszych. To rozwiązanie ma pomóc rodzinom godzić pracę zawodową z opieką nad seniorami, ale jednocześnie nakłada na gminy szereg nowych obowiązków organizacyjnych i administracyjnych.

Podpis pod ustawą o osobach starszych i koordynacji opieki długoterminowej oznacza rozpoczęcie jednego z największych projektów dotyczących opieki nad seniorami w ostatnich latach. Bon Senioralny ma poprawić dostępność usług opiekuńczych, zwłaszcza tam, gdzie dotychczas były one trudno dostępne lub nie funkcjonowały wcale.

Choć pierwsze świadczenia mają ruszyć jeszcze w 2026 roku, dla wielu samorządów najbliższe miesiące będą okresem intensywnych przygotowań.

Bon Senioralny to usługi, nie dodatkowe pieniądze

Wbrew nazwie Bon Senioralny nie będzie świadczeniem wypłacanym w gotówce. Pomoc zostanie udzielona w formie usług świadczonych w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby starszej.

Program skierowano do rodzin, których członkowie pozostają aktywni zawodowo i jednocześnie opiekują się osobami mającymi co najmniej 75 lat, wobec których ciąży na nich obowiązek alimentacyjny.

Usługi będą miały charakter niemedyczny i obejmą przede wszystkim wsparcie w codziennym funkcjonowaniu seniorów. Mają uzupełniać już istniejące rozwiązania oferowane przez pomoc społeczną i system ochrony zdrowia, a nie je zastępować.

Założenia programu przewidują między innymi:

• wsparcie pracujących dzieci i małżonków opiekujących się seniorami,
• poprawę jakości życia osób starszych,
• rozwój usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania,
• zwiększenie liczby osób wykonujących usługi opiekuńcze,
• rozwój lokalnych usług społecznych, szczególnie w mniejszych gminach,
• utrzymanie aktywności zawodowej opiekunów rodzinnych.

Postępowanie dotyczące przyznania bonu ma być maksymalnie uproszczone, a organizacją usług zajmą się gminy, które będą mogły realizować je samodzielnie lub za pośrednictwem ośrodków pomocy społecznej, centrów usług społecznych czy organizacji ekonomii społecznej.

Nie wszystkie gminy rozpoczną realizację programu jednocześnie

Rząd zakłada etapowe wdrażanie Bonu Senioralnego.

W pierwszej kolejności program obejmie gminy, które dotychczas nie prowadziły publicznych usług opiekuńczych dla seniorów lub korzystało z nich nie więcej niż 10 osób. Następnie dołączą samorządy, w których prognozy wskazują na najszybszy wzrost liczby mieszkańców w wieku senioralnym.

Według szacunków Fundacji SeniorApp nawet co trzecia gmina w Polsce może spełniać dwa pierwsze kryteria.

„W pierwszej kolejności Bon Senioralny będzie mógł być realizowany w gminach, w których nie były realizowane publiczne usługi opiekuńcze na rzecz seniorów i w tych, w których z tych usług korzystało dotychczas nie więcej niż 10 osób” – wyjaśnia Przemysław Mroczek, prezes Fundacji SeniorApp.

To oznacza, że część samorządów będzie musiała w krótkim czasie stworzyć system organizacji usług, którego wcześniej w ogóle nie posiadała.

Największym wyzwaniem będzie organizacja całego systemu

Nowa ustawa nie ogranicza się do samego finansowania usług. Nakłada również na jednostki samorządu terytorialnego obowiązki związane z koordynacją opieki długoterminowej.

Gminy będą odpowiadały między innymi za:

• gromadzenie i analizowanie danych dotyczących realizowanych usług,
• monitorowanie jakości opieki,
• przygotowywanie wymaganych raportów,
• wymianę informacji pomiędzy pomocą społeczną i podmiotami leczniczymi,
• koordynację działań wszystkich instytucji uczestniczących w systemie.

Szczególnie trudne może okazać się dotrzymanie terminów przekazywania informacji pomiędzy różnymi jednostkami.

„Dla samorządów, zwłaszcza tych, które do tej pory nie realizowały usług opiekuńczych lub robiły to w ograniczonym zakresie, może to okazać się poważnym wyzwaniem” – ocenia Przemysław Mroczek.

Ustawa przewiduje jednak możliwość korzystania przez samorządy z dotacji celowych z budżetu państwa na realizację zadań związanych z koordynacją opieki długoterminowej. Część gmin prawdopodobnie będzie także korzystać z gotowych narzędzi informatycznych oferowanych przez podmioty zewnętrzne. Jednym z takich rozwiązań jest system „Opieka w Terenie” opracowany przez SeniorApp, który – według jego twórców – może ułatwić wymianę informacji oraz raportowanie wymagane przez nowe przepisy.

Potrzeby seniorów są coraz większe

Zmiany wpisują się w szerszy problem starzenia się społeczeństwa. Prognozy demograficzne wskazują, że w kolejnych dekadach liczba osób starszych będzie systematycznie rosła, co zwiększy zapotrzebowanie na usługi opiekuńcze.

Dane z raportu Fundacji SeniorApp „Ocena potrzeb w zakresie wsparcia dla Seniorów w Polsce” pokazują skalę wyzwania:

• blisko 75 proc. seniorów deklaruje potrzebę wsparcia w codziennych czynnościach,
• niemal 8 na 10 opiekunów rodzinnych przyznaje, że organizacja opieki stanowi dla nich duże obciążenie psychiczne i logistyczne.

Szczególnie istotne znaczenie program może mieć dla mieszkańców 318 gmin, w których dotychczas nie funkcjonowały publiczne usługi opiekuńcze dla seniorów.

W praktyce powodzenie Bonu Senioralnego będzie zależało nie tylko od zapisów ustawy, ale również od sprawności samorządów. To właśnie gminy będą odpowiadały za organizację usług, współpracę z instytucjami oraz dotarcie z pomocą do osób, które najbardziej jej potrzebują. Jeśli przygotowania przebiegną sprawnie, nowe rozwiązanie może stać się realnym wsparciem zarówno dla seniorów, jak i ich rodzin, które każdego dnia próbują pogodzić obowiązki zawodowe z opieką nad bliskimi.