Mennonici z Jeziora nie chcieli walczyć. Ich ślad wciąż jest widoczny

Kilka kilometrów od Elbląga zachował się ślad wspólnoty, która odrzucała przemoc i przez stulecia współtworzyła krajobraz Żuław. Dawny dom modlitwy w Jeziorze nie pełni już swojej pierwotnej funkcji, a jego stan techniczny jest zły. Historię tego miejsca można jednak poznać dzięki cyfrowej dokumentacji i wystawie prezentowanej w regionie.

• Wiara bez broni i życie na osuszonych Żuławach
• Dom modlitwy w Jeziorze przetrwał zmianę funkcji i lata zaniedbań
• Makieta 3D pokazuje historię mennonitów na wystawie w Elblągu

Wiara bez broni i życie na osuszonych Żuławach

Mennonici przybywali na Żuławy w XVI wieku z Niderlandów oraz północnych Niemiec. Szukali przestrzeni, w której mogliby swobodnie praktykować swoją religię. Ich wspólnoty wyróżniały się między innymi chrztem dorosłych osób, prostym stylem życia oraz przekonaniem, że chrześcijanin nie powinien stosować przemocy ani uczestniczyć w wojnach.

Osadnicy mieli doświadczenie w osuszaniu i zagospodarowywaniu terenów zalewowych. Dzięki tym umiejętnościom stali się ważną częścią historii Żuław. Przez długi czas starali się żyć z dala od świata, który oceniali jako moralnie zepsuty, opierając codzienność na pracy, religii i zasadach wspólnotowych.

Początkowo nie mogli budować własnych kościołów. Modlitwy i obrzędy odbywały się w domach, stodołach oraz innych budynkach wykorzystywanych na co dzień. Dopiero w XVIII wieku mennonici zaczęli wznosić własne świątynie. Z czasem ich wspólnoty coraz bardziej integrowały się z otoczeniem, a część dawnych reguł zmieniała się pod wpływem nowoczesności.

Dom modlitwy w Jeziorze przetrwał zmianę funkcji i lata zaniedbań

Około 10 kilometrów od Elbląga znajduje się dawny mennonicki dom modlitwy w Jeziorze. Neogotycki budynek powstał w 1865 roku. Przy obiekcie zachował się niewielki cmentarz, który przypomina o mieszkańcach związanych z tą wspólnotą.

W architekturze nadal można dostrzec ryzality i dekoracyjne maswerki. Wnętrze nie zachowało jednak dawnego wyposażenia. Zniszczenia przyniosła II wojna światowa, a później budynek wykorzystywano jako sklep i magazyn Państwowego Gospodarstwa Rolnego. Kolejne lata przyspieszyły jego degradację.

Podczas dokumentacji prowadzonej w Jeziorze w 2024 roku specjaliści ocenili, że obiekt jest w złym stanie technicznym. Cyfrowe utrwalenie budynku pozwoliło zachować jego wygląd i zwrócić uwagę na zabytek, o którym wie niewiele osób. Dla odwiedzających oznacza to także możliwość poznania historii miejsca, którego stan może ograniczać bezpośredni kontakt z oryginalną substancją zabytkową.

Makieta 3D pokazuje historię mennonitów na wystawie w Elblągu

Dawny dom modlitwy w Jeziorze znalazł się wśród obiektów prezentowanych na wystawie „Sacrum. Opowieść o kościołach Warmii i Mazur”. Ekspozycja przypomina, że dziedzictwo religijne regionu tworzyły nie tylko świątynie katolickie, lecz także mniejsze i dziś często zapomniane wspólnoty wyznaniowe.

Na wystawie można zobaczyć makietę przygotowaną na podstawie cyfrowej dokumentacji domu modlitwy. Wydruk 3D uzupełnia mapping, który przedstawia historię budynku w multimedialnej formie. Ekspozycja wykorzystuje również hologramy, projekcje i rozwiązania interaktywne.

Wystawa jest dostępna bez opłat:

• w każdą środę od godz. 12:00 do 20:00,
• osoby indywidualne mogą wejść bez wcześniejszej rezerwacji,
• grupy zorganizowane mogą ustalić termin telefonicznie.

Dodatkową okazją do poznania historii mennonitów z Jeziora będzie bezpłatny wykład zaplanowany na 23 września w CSE „Światowid” w Elblągu. Spotkanie odbędzie się w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa. Poprowadzi je Łukasz Kępski, historyk związany z Muzeum Żuławskim w Nowym Dworze Gdańskim i autor podręczników.

na podstawie: Powiat Elbląski.